Srpski festival u Sidneju održaće se ove godine 11. put. Najveći događaj srpske dijaspore na južnoj Zemljinoj hemisferi okupiće 9. i 10. marta zajednicu iz svih krajeva Australije, kao i na hiljade znatiželjnika drugih nacionalnosti, koji će imati priliku da se susretnu i upoznaju sa kulturom, muzikom, tradicijom i kuhinjom srpskog naroda.
I ove godine, kao i prethodnih, Festival će biti prilika i za predstavljanje srpske istorije, značajnih događaja i znamenitih ličnosti. Po treći put će veliki doprinos ovom važnom segmentu dvodnevne manifestacije u Darling Harboru dati i izložba koju priprema Aleksandar Uzelac.
Ovaj 21-godišnjak se 2020. i 2023. istakao predstavljanjem najpre srpskih autentičnih tradicionalnih nošnji, a zatim i medalja, ordenja, uniformi i drugih vojničkih eksponata iz različitih istorijskih razdoblja.
Za ovogodišnji Festival, Aleksandar je pripremio izložbu posvećenu događaju iz Drugog svetskog rata koji je decenijama bio skrivan i potiskivan u zaborav, ali se 80 godina kasnije na velika vrata vraća u svest srpskog i drugih naroda.
Misija „Halijard“, spasavanje više stotina savezničkih pilota i avijatičara 1944. godine od strane srpskog naroda i Jugoslovenske vojske u otadžbini, biće predstavljena širokom auditorijumu u Tambalong parku.
– S blagoslovom Njegovog preosveštenstva episkopa Siluana, na Srpskom festivalu u Sidneju s ponosom ćemo predstaviti treću godišnju izložbu srpske istorije, posvećenu misiji „Halijard“. Za to postoji i značajan istorijski kontekst, pošto se ove godine navršava 80 godina od tog važnog i herojskog događaja. U znak sećanja, Srpski festival će približiti posetiocima ovu, jednu od najhrabrijih tajnih operacija sprovedenih tokom Drugog svetskog rata – kaže Uzelac.
Na posebnom štandu će tokom festivalskog vikenda biti izložen sveobuhvatan izbor informativnih postera i istorijskih artefakata o „Halijardu“. Autor izložbe kaže da je dugo radio na prikupljanju arhivske građe, fotografija i istorijskih činjenica, kako bi na što verodostojniji način prikazao ovo nekada zabranjeno poglavlje srpske istorije.
– Izložba je pripremljena u saradnji s Fondacijom misije „Halijard“ u Srbiji i potpukovnikom američke vojske Džonom Kapelom. Ova izložba je značajna jer oslikava veliku žrtvu koju su Srbi podneli ne samo za svoju slobodu, već i za očuvanje međunarodnih odnosa. Taj deo naše istorije dugo je bio skrivan od strane komunističkih vlasti u bivšoj Jugoslaviji, ali je istina na kraju ipak izašla na videlo. Moja želja je da herojstvo svih onih koji su učestvovali u misiji predstavimo našim ljudima ovde, ali i svim Australijancima i drugim narodima koji budu došli na Festival. To je herojska epopeja našeg naroda koju moramo vratiti u sećanje i zauvek otrgnuti od zaborava – kaže Aleksandar za „Vesti“.
Uzelac podseća i da su o operaciji „Halijard“ s velikim poštovanjem i zahvalnošću izveštavali američki i evropski mediji tokom Drugog svetskog rata, o čemu postoje i zapisi u vidu naslovnih stranica i tekstova dnevnih novina i časopisa.
– Takođe, Vlada Srbije je 2019. godine izdvojila sredstva za razvoj spomen-obeležja na Galovića polju kod sela Pranjani, gde je bio aerodrom s kojeg izvedena ova najveća akcija spasavanja savezničkih pilota u Drugom svetskom ratu. Memorijal je otvoren prilikom obeležavanja 76. godišnjice u septembru 2020. Ovaj spomen-prostor je počast generalu Draži Mihailoviću i četničkim snagama kojima je komandovao. Reč je o spomeniku posvećenom hrabrosti i požrtvovanju saveznika i srpskog naroda u borbi protiv fašizma. Svi Srbi u Australiji i širom sveta treba da znaju ovaj značajan deo naše istorije, što me je i podstaklo da za Festival priredimo ovu izložbu – zaključio je Aleksandar Uzelac, koji će tokom Festivala prenositi posetiocima istorijske činjenice o ovom događaju.
Očuvanje identiteta
Aleksandar Uzelac i njegove kolege iz udruženja SOYA imaju punu podršku episkopa Siluana i Mitropolije u organizaciji izložbi i drugih događaja u čijem središtu je istorija srpskog naroda. Već se prave i planovi i prikuplja arhivska građa za naredne izložbe.
– S ovakvim izložbama je potrebno nastaviti i ubuduće, jer je, kako nas je Njegovo Preosveštenstvo Episkop Siluan više puta podsećao, očuvanje ovakvog kulturnog nasleđa neophodno za negovanje našeg srpskog identiteta, kako u Srbiji, tako i u dijaspori – kaže Aleksandar.
Ko je potpukovnik Kapelo?
Potpukovnik Džon Kapelo, s kojim je Uzelac sarađivao u pripremi izložbe, predsednik je Fondacije Misije „Halijard“. Kapelo veteran Ratnog vazduhoplovstva SAD, komandni pilot sa 25 godina službe i preko 3.000 sati letenja.
Služio je kao ataše američkog vazduhoplovstva u ambasadama SAD u Beogradu i Tel Avivu, a nakon povlačenja iz aktivne dužnosti 2015. godine, pomogao je u osnivanju Fondacije Halijard, koja organizuje godišnje svečanosti na Galovića polju, gde su se odvijale prve spasilačke misije.
Potpukovnik Kapelo je 2022. odlikovan Ordenom Karađorđeve zvezde prve klase i danas živi u Srbiji.
Prezentacija na filmskom festivalu
Na ovogodišnjem Srpskom filmskom festivalu, koji se održava od 14. do 24. marta u šest australijskih gradova, centralno mesto zauzima film „Heroji Halijarda“, režisera Radoša Bajića.
Ovaj film u kojem je poslednju ulogu odigrao nedavno preminuli glumac Žarko Laušević, biće prikazan na otvaranju, kao i više puta tokom festivala. Aleksandar Uzelac je u saradnji s organizatorima Filmskog festivala pripremio i prezentaciju o Misiji „Halijard“ koja će biti prikazana prilikom projekcije filma.
