Od desetine evropskih modela koji su mogli da posluže Prištini kao uzor za Zajednicu srpskih opština, kosovski premijer Aljbin Kurti, nezadovoljan onim što je predložio Beograd, dao je svoj predlog, inspirisan, kako je sam rekao, hrvatskim modelom za nacionalne manjine.
Hrvatski model, prema oceni predsednika Srpskog narodnog vijeća (SNV) u Hrvatskoj Milorada Pupovca, podrazumevao bi da ZSO nema nadležnosti dogovorene Briselskim sporazumom.
Pupovac kaže za Kosovo onlajn da ako bi se položaj Srba na Kosovu rešavao po hrvatskom modelu, da bi Srbi imali neuporedivo manje od onoga što je već dogovoreno u briselskom dijalogu, ali i napominje da ovde nema mesta poređenju, bez obzira na sličnost naziva ZSO i Zajedničkog veća opština na području Istočne Slavonije koje je predvideo Erdutski sporazum.
Osnova za hrvatski model, ukazuje Pupovac, bio je Erdutski sporazum potpisan od strane Beograda i Zagreba koji su potvrdile i Ujedinjene nacije. Postojalo je, podseća, i Pismo namera koje je donela Vlada Hrvatske koje je takođe potvrdio Savet bezbednosti UN. Problem je, kako ukazuje, to što je Zajedničko veće opština, definisano Erdutskim sporazumom, zapravo samo generalno pravo Srba ali bez ikakve dodatne razrade, kao i bez razrade u Pismu namera.
– To nije bilo gotovo rešenje već je naznačilo šta bi to moglo da bude, ali ne i šta je to stvarno. U tom smislu, Zajedničko veće opština u Hrvatskoj, a pretpostavljam da je premijer Kurti mislio na to, nije Asocijacija opština po uzoru na zajednice opština u socijalističkoj Jugoslaviji u njenim republikama. Mi smo se tokom mirne reintegracije borili za razradu tog rešenja i za status koje bi to Zajedničko veće opština moglo da ima. Ali ne kao zajednica opština, već kao zajednica predstavnika Srba koji su izabrani u tim opštinama i koji se sastaju da bi diskutovali o pitanjima iz sfere kulture, obrazovanja, sporta i o drugim pitanjima i koje nije imalo nikakve izvršne nadležnosti i nije priznato mnogo više od nevladine organizacije. Danas, ovo veće de jure nije više od nevladine organizacije ali de facto jeste jedan oblik manjinske samouprave na istoku zemlje u striktno manjinskim pitanjima, a ne u smislu kako je to definisano Briselskim sporazumom za ZSO – navodi Pupovac.
Ovde, dodaje, nije reč o srpskim opštinama, već o opštinama u kojima Srbi imaju svoje predstavnike, a Zajedničko veće opština nema status sui generis organizacije.
– To nikada nismo uspeli da dobijemo od hrvatske države – ističe Pupovac.
Ovakva vrsta povezanosti kao što je Zajedničko veće opština na području Istočne Slavonije, napominje, ne postoji u područjima Dalmacije, Like, Korduna ili Banije, gde ima opština sa srpskom većinom.
Pupovac podseća da postoji drugi institut – Srpsko narodno vijeće (SNV), koje pokriva celu Hrvatsku.
– SNV je manjinska samouprava za celo područje Hrvatske i bira se na drugačiji način nego što je slučaj sa Zajedničkim većem opština, čiji legitimitet proizlazi iz mandata izabranih opštinskih i gradskih odbornika. Dok, legitimitet SNV proizlazi iz izbornog procesa koji država organizuje za celu Hrvatsku, tamo gde ima pripadnika srpske zajednice. I to je drugačiji model u odnosu na ono što je predloženo za ZSO na Kosovu – kaže on.
U Hrvatskoj, kako navodi, ima 15-ak opština sa srpskom većinom, mada one nisu tako definisane, a Srbi su relativna većina ili značajna manjina u oko 40-ak opština.
Na pitanje da li je, onda, pozivanje Kurtija na hrvatski model ponuda koja je mnogo manja od onoga što je predviđeno Briselskim sporazumom za ZSO na Kosovu, Pupovac kaže da je to “apsolutno tako”.
– Čini mi se da je neosnovano plašiti ljude time da će ZSO biti nova Republika Srpska, kao što je jednako tako neosnovano tražiti rešenje za ZSO u modelu koji postoji u Hrvatskoj. Najbolje rešenje je dijalog o tome i traženje onoga oko čega mogu da se saglase obe strane, uz pomoć međunarodne zajednice – kaže Pupovac.
Poručuje da Srbi u Hrvatskoj sa interesovanjem prate šta se događa sa njihovim sunarodnicima na Kosovu i da su spremni da pomognu u stvarima u kojima je to moguće, ali da rešenje treba da bude specifično.
– Ne postoje države koje imaju iste modele manjinskih politika. Niti postoje rešenja koja su isti odgovori na različita istorijska ili aktuelna pitanja pojedinih manjina. Modeli mogu da budu povod za traženje rešenja ili inspiracija, ali ne mnogo više od toga – zaključuje Pupovac.
