Centralna proslava praznika Svetih novomučenika jasenovačkih počela je arhijerejskom liturgijom koju služi patrijarh Srpske pravoslavne crkve Porfirije uz sasluženje velikog broja arhijereja SPC i drugih pomesnih crkava, u crkvi Svetog Jovana Krstitelja manastira Jasenovac.
Patrijarh Porfirije istakao je u besedi u manastiru u Jasenovcu da su ustaše na tom mestu činile nastrašnije zločine na osnovu tadašnjih zakona, da je tu izneveren Bog, a posramljen čovek.
– Na ovom smo mestu kako bismo se prisetili najstrašnijih umu nezamislivih zločina koje su tu učinile ustaše, a zlotvori su sve to radili na osnovu tadašnjih zakona – rekao je srpski patrijarh.
Patrijarh je naglasio da je tamo gde je veliko stradanje i blagodat velika.
– Naš odgovor je molitva i praštanje – rekao je patrijarh u besedi posle Svete arhijerejske liturgije kojom je počela centralna proslava Svetih novomučenika jasenovačkih.
On je dodao da su se oni koji su učinili takve zločine ispisali iz svakog naroda, a da je ovo, pre svega, mesto molitve, gde se nikada sabirali da bi se bavili brojkama.
– Na ovakvom i svakom drugom mestu izneveren je Bog, a posramljen čovek. Jedino čega se niko ne bi setio je da će se promišlju Božijom ovde osnovati manastir – naglasio je patrijarh.
Prema njegovim rečima, ovo je mesto koje je Gospod odredio da bude mesto sa koga se 24 sata dnevno uzdiže molitva za čitav ljudski rod za mir i razumevanje među ljudima, koje podstiče na molitvu da Gospod urazumi srca svakog čoveka, kao i gde se pamte oni koji su postradali.
Nastradali u logoru Jasenovac za vreme Drugog svetskog rata u NDH kanonizovani su na Saboru SPC održanom 16. aprila 2010. godine, kada je za datum njihovog proslavljanja određen 31. avgust po julijanskom, odnosno 13. septembar po gregorijanskom kalendaru.
Logor Jasenovac bio je najveći koncentracioni i logor smrti na prostoru okupirane Kraljevine Jugoslavije za vreme Drugog svetskog rata. Logor je formirala Nezavisna Država Hrvatska u avgustu 1941. godine, a uništile su ga ustaše u aprilu 1945. godine.
U logor su dovođeni Srbi, Romi i Jevreji, svih uzrasta, polova, starosnih uzrasta, socijalnih, obrazovnih i drugih profila, ali tu su dovođeni i svi drugi koji su podržavali Srbe, Rome, Jevreje, komuniste, partizane ili „nisu odgovarali“ tadašnjim vođama ustaške Hrvatske.
Logor Jasenovac je bio prvi sistematski izgrađivani logorski kompleks na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske, jedini koji je neprekidno delovao sve do kraja njenog postojanja i najveći po prostoru koji je zauzimao, po broju logoraša koji su kroz njega prošli i po broju žrtava koje su u njemu stradale.
Manastirska crkva posvećena rođenju Svetog Jovana Preteče sagrađena je 1775. godine, a razorena je na početku Drugog svetskog rata 1941. godine.
Hram je obnovljen i osvećen 2. septembra 1984. godine, dok je tokom ratnih sukoba pri raspadu bivše SFRJ 1991. godine crkva ponovo oštećena, a u maju 1995. u operaciji Bljesak je oskrnavljena i opustošena. Crkva je ponovo obnovljena 2000. godine.
