– Staza je na delu evropskog pešačkog puta E7 i deo putanje Vranjskog planinarskog maratona. Uređenjem Kazanđola Vranje, njegovi građani i posetioci dobiće mnogo. Biće to najbolja promocija grada, kulturno-istorijskih i prirodnih vrednosti kraja – izjavio je Nemanja Nuhijević, gradski odbornik za ekologiju i zaštitu životne sredine.
Posle sedmomesečnog upornog rada tima planinarskog kluba Železničar 2006, od Gradske skupštine krenula je kolona od 150 planinara, đaka, poslenika Turističke organizacije Vranje i građana.
Most ljubavi
Jedan od inicijatora uređenja staze je novinar RTV Vranje Srboljub Nikolić, planinar i veliki ljubitelj prirode, koji je svojim TV reportažama ovekovečio lepote vranjskog kraja i Pčinjskog okruga.
– Dolinom Vranjske reke dolazimo do crkve Svete Petke i manastira Sveti Nikola, srednjovekovnih svetinja. Zastajemo na Belom mostu, simbolu grada Vranja, odakle počinje kanjon Vranjske reke. I Vranje, kao i Verona čuva i neguje priču o tragičnoj ljubavi. Tamo u Veroni, ljubav se zbivala na balkonu, dok se ovde, u Vranju, odvijala na obali Vranjske reke u doba Turaka.
Legenda kaže da je lepa Ajša zavolela mladog siromašnog Stojana. Jednom ih je u ljubavnom zagrljaju zatekao Ajšin otac, Selim-beg. Na mestu ih je ubio, jer nije hteo zeta druge krvi. Na samrti Ajša je zamolila oca da od novca spremljenog za njenu udaju sagradi most od belog kamena i na tom mestu podigne spomenik njihovoj ljubavi – počinje priču o Kazanđolu Nikolić.
Na pešačkoj stazi nalazi se i jedna česma pitke vode, koju je podigla eparhija Vranjska. Polako se ulazi u hlad brojnih kestena i lipa. Vranjska reka nastaje nedaleko odatle na sastavu Devotinske i Male reke. Prelazi se preko jednog od tri mostića, koje su na ove tri reke postavili vranjski planinari. I to od debala, u skladu sa prirodom.
– Stižemo i do Kazanđola, dubokih virova na reci. Vodopad i slapovi u letnjim mesecima su spas od velikih vrućina. Oni najhrabriji skaču sa okolnih stena u kazane, kojih ima nekoliko na celom ovom toku. Stolovi sa klupama su delo vrednih planinara i pružaju odmor uz žubor vode, miris poljskog cveća i pesmu ptica.
Kao na večnoj straži Kazanđola uzdižu se ogromne stene.
– Do njih se penjemo uz rukohvate strmom stazom. Voda i vetar su bili pravi umetnici. A od pogleda na dolinu, rečeno narodski, prosto zastaje dah. Na jednoj od litica iznad Kazanđola planinarski klub Železničar 2006. zajedno sa instruktorima Planinarskog saveza Srbije uredio je prirodnu stenu – ističe Nikolić.
U neposrednoj blizini, s druge strane doline, nalaze se teško pristupačne Markove furune, za koje postoji legenda da je tu Marko Kraljević pekao hleb.
Zaboravljena tvrđavaMarkovo kale leži na grebenu između planina Krstilovica i Pljačkavica. Između njih i grada probijaju se Devotinska i Mala reka, koje se ispod samoga grada ulivaju jedna u drugu. Tvrđava je izgrađena u 13. veku. Danas je u ruševinama. Po nekim izvorima to je bio grad Kraljevića Marka, a drugi tvrde da se grad neko vreme zvao Golubinje. Pominje se u 14. i 15. veku kao vlasništvo kaznaca Miroslava, tepčije Kuzme, kaznaca Baldovina, ćesara Uglješe i vojvode Nikole Skobaljića. Kasnije nestaje iz dokumenata. Gde plaču junaciLegenda kaže da je Marko Kraljević napustio svoju tvrđavu bežeći pred Turcima. On je sa svojim Šarcem sa stene, u kojoj je ostao otisak njegovog ogromnog kopita, preskočio na Pljačkovicu, koja je tako nazvana jer je Marko tamo zaplakao, sa nje se prebacio na zapadnu Krstilovicu, gde se kod crkve Svete trojice prekrstio. U potoku se vidi udubljenje gde se kupao. |
– Sledi uzbudljiv uspon uskom stazom. Dolazimo do zidina Markovog kaleta. Po narodnom predanju, to je bio grad junaka narodnih pesama Marka Kraljevića. Sa južne i istočne strane tvrđava je zaštićena masivnim bedemima debljine oko dva metra, a na zapadu se nalazi strma litica. U centralnom delu donjeg platoa otkriveni su ostaci crkve od pritesanog kamena.
Motike i sekire
Planinari društva Železničar 2006. u saradnji sa gradskom upravom sedam meseci su uređivali stazu Kazanđola. Projekat je koštao 300.000 dinara, a dobijen je na gradskom konkursu. Idejni vođa celog poduhvata bio je Zoran Lazarov. Staza je deo Evropskog pešačkog puta, a članovi kluba uložili su veliki trud da se zapušteni i zagađeni prostor doline gradske reke vrati u prvobitno stanje.
– Tim planinara najpre se suočio sa brojnim divljim deponijama na levom obodu Vranjske reke. Na potezu između Markovog kaleta i Kazanđola zatekli smo brda plastike, kosti životinja i svakojakog otpada. Oko 500 vreća otpada završilo je u kamionima vranjskih komunalaca, a onda i na deponiji, gde mu je mesto.
Na delu su bile lopate, motike, sekire, kose, makaze. Momci iz planinarskog kluba su sve očistili, a onda se našli u ulogama građevinaca, drvoseča i stolara. Valjalo je uraditi staze, često u neprohodnim delovima Vranjske reke. Tamo gde je nagib terena veći napravili su stepenice od drveta i kamena, kao i rukohvate. Vodilo se računa da sve bude u skladu sa prirodom. Na kraju su prionuli na izradu drvenih mostića preko Devotinske, Male i Vranjske reke. U dolini kraj staze na više mesta nikli su drveni stolovi i klupe za odmor posetilaca – kazuje Nikolić.
