Misterija nestanka spomenika kralju Aleksandru I Karađorđeviću u Kragujevcu traje osam decenija. Monumentalno obeležje uklonile su posleratne vlasti, a poslednji zabeležen prizor bio je trenutak kada su čelične sajle odvukle figuru u krug fabrike „Zastava“. Odatle kreće da mu se gubi svaki trag, a sudbina kraljeve bronze i danas plete najrazličitije teorije.
Impozantna figura, visoka šest metara i teška dve tone, izlivena je u Vojno-tehničkom zavodu. Autor Dragomir Arambašić za izradu je koristio bronzu dobijenu topljenjem rashodovanih topova iz Prvog svetskog rata. Svečano otkriven na Vidovdan 1936. ispred upravne zgrade „Zastave“, spomenik je nosio poruku „Čuvajte Jugoslaviju“. Kralj je bio prikazan u generalskoj uniformi, sa sabljom u ruci, gestom okrenut ka srcu Šumadije.
Istorija kralja pamti kao ujedinitelja i državnika koji je predvodio Srbiju kroz ratne godine i inicirao stvaranje Male antante. Vladavina je nasilno prekinuta atentatom u Marselju 1934. godine, a samo dvanaest godina kasnije, kragujevačko obeležje biva uklonjeno, čime počinju decenijske spekulacije.
Jedna verzija događaja kaže da skulptura i dalje leži zakopana u krugu livnice. Druga, mračnija tvrdnja, navodi da je kralj isečen i pretopljen u fabričkim pećima. Istraživanja Zavoda za zaštitu spomenika locirala su određenu metalnu masu pod zemljom, ali bez konkretnih arheoloških radova nema ni potvrde identiteta te mase. Na prvobitnoj lokaciji danas stoji skulptura „Livac“, dok je novi, manji spomenik kralju podignut 1999. godine kod zgrade Sokolane.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Nasilno brisanje istorije nikada nije donelo zaborav, već samo duboke rovove i decenijska nagađanja. Uklanjanje bronzanih svedoka vremena ne menja prošlost, već samo osiromašuje budućnost, ostavljajući generacije da istinu traže u krugu fabrike, pod zemljom ili u mitovima koji odbijaju da izblede.
Piše: Stefan Bogdanović
