Polazište za kasniji manastirski poredak u Srbiji bio je upravo Hilandar, koji su kao srpsku zadužbinu na Svetoj Gori utemeljili Sveti Simeon i Sveti Sava. Tipik Svetog Save namenjen Hilandaru postao je obrazac na čijem će se osnovu u narednim vekovima uredjivati i drugi srpski manastiri, u kojima iguman nije bio samo duhovni staresina već i onaj koji uz pomoć ekonoma, eklisijarha, dohjara i drugih čija su zaduženja činila strogi, ali i živopisan manastirski poredak brine o celokupnom životu bratstva. U većim manastirima kasnijeg doba ugled igumana potvrđivali su i crkveni i svetovni vrh, što svedoči o značaju monaštva u srpskoj državi.
Monasi su živeli pod tri zaveta devičanstva, siromaštva i poslušnosti. Odnosi u bratstvu bili su pod duhovnim i disciplinskim nadzorom igumana, uz stalno isticanje bratske ljubavi i međusobne pomoći. Takav poredak vremenom je doveo do nastanka prvih manastirskih bolnica, zatvorenih za spoljni svet, ali važnih za brigu o bolesnima unutar bratstva.
Tipik Svetog Save svedoči o njegovom razumevanju srpskog monaštva u strogom svetogorskom okviru. Sava ublažava pojedina pravila posta i bogosluženja, ali snažnije naglašava načelo bratske ljubavi. Njegov stil, već u grčkoj verziji je življi od uobičajenog, u srpskoj interpretaciji postaje još topliji i neposredniji, pokazujući dar pisca „Žitija Svetog Simeona“. Upravo kroz tipik može se pratiti uticaj koji će oblikovati spise hilandarskih autora XIII i XIV veka – Domentijana, Teodosija i Danila.
Savin tipik tako nije bio samo uredba, već pisano svedočanstvo jednog duha reda koji nije gušio čoveka, već ga vaspitavao i duhovno uznosio, discipline koja je tražila žrtvu, ali i pružala utehu. Poredak u kome je svaka služba imala smisao jer je bila u funkciji zajednice i Boga.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Svetosavski tipik predstavlja temeljnu meru srpske duhovnosti ravnotežu između strogosti i milosti, poretka i ljubavi. U vremenu kada se tradicija često svodi na suvi običaj, a duhovnost na puku formu, vredi se podsetiti da je upravo ovakav poredak omogućio da srpsko monaštvo preživi ratove, seobe i promene granica. Da traje danas i sutra.
Piše: Stefan Stojanović
