Istorija slike „Seoba Srba“ ne svodi se na jedno platno niti na jednu verziju. Tokom nekoliko godina Paja Jovanović je isto delo oblikovao u četiri originalnih varijanti, prilagođavajući zahtevima naručilaca i porukama koje je trebalo da prenese.
Slika prikazuje Veliku seobu Srba iz 1690. godine, predvođenu patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem. Platno predstavlja prizor naroda u pokretu koji, prelazeći Savu i Dunav, napušta dotadašnje prostore i upućuje se ka teritorijama Habzburške monarhije u potrazi za sigurnošću od osmanske vojske.
Prva i najveća verzija ovog dela nastala je 1896. godine po narudžbini patrijarha Georgija Brankovića. Monumentalno platno dimenzija 380×580 cm danas se čuva u zgradi Srpske patrijaršije u Beogradu. Prvobitno rešenje nije u potpunosti zadovoljilo naručioca, jer je prizor snažnije isticao stradanje i povlačenje naroda nego borbenu odlučnost. Zbog toga je slikar izvršio izmene i naglasio vojnički karakter scene.
Usledilo je stvaranje još tri originalne verzije, rađene u manjim formatima. Najpoznatija među njima jeste pančevačka, dimenzija126×190 cm, koja se danas nalazi u Narodnom muzeju Pančevo. Ta slika je vremenom postala najčešće reprodukovana i opšteprihvaćena kao prepoznatljiv simbol Seobe Srba.
Treće delo znatno manjih dimenzija, rađena je po privatnoj narudžbini doktorke Darinke Smodlake, uz zahtev da lik žene bude naslikan po njoj, a sudbina tog platna danas je nepoznata i smatra se izgubljenim.
Četvrta verzija najmanjeg formata, dospela je u Sjedinjene Države posredstvom trgovca Milenka Čavića i danas se nalazi u privatnom vlasništvu porodice Mandukić u Njujorku. U Beogradu je bila izložena samo jednom, kratko, tokom izložbe posvećene Paji Jovanoviću 2009. godine.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Kroz različite verzije Paja Jovanović je uspeo da stvori univerzalni simbol narodnog jedinstva koji traje duže od veka. Njegova sposobnost da istu temu prikaže kroz različite zahteve osigurala je ovom delu trajno mesto u istoriji umetnosti.
Piše: Stefan Bogdanović
