U Lješu je 17. januara 1468. godine od kuge preminuo Đurađ Kastriot Skenderbeg, sin Ivana Kastriota, istaknuti vojskovođa iz vremena borbe protiv osmanskog prodora na srpske zemlje. Đurađ Kastriot, poznat pod imenom Skenderbeg, ostao je upamćen kao ratnik koji se suprotstavio osvajanju i nasilnoj islamizaciji u periodu kada je čitav ovaj prostor bio deo srpskog istorijskog i državnog nasleđa.
Skenderbegov deda Pavle Kastriot doselio se u Janjinu u Epiru kao srpski kefalija, dok je njegov otac Ivan Kastriot bio knez Epira i gospodar oblasti Mata, Kroje, Miridite i Dibra. Njegova majka Vojislava bila je princeza srpskog porekla, iz porodice povezane sa oblastima današnje Makedonije. Ivan Kastriot je među prvima pružio otpor upadima sultana Bajazita Prvog, ali je suočen sa nadmoćnom silom, bio primoran da plaća danak. Kao zalog vernosti, Osmanlije su njegovog sina Đurđa odvele kao taoca. Njegova borba nije bila opšti ustanak stanovništva, već organizovan vojni otpor u izuzetno teškim okolnostima.
Porodica Kastriot imala je snažnu vezu sa manastirom Hilandar. Ivan Kastriot je sa sinovima Repšom, Kostadinom i Đurđem 1430. godine kupio bratstvene udele u manastiru, čime su stekli pravo boravka i utočišta. Arbanaski pirg Svetog Đorđa u Hilandaru sačuvan je do danas. U ovom manastiru je preminuo Repoš Kastriot, dok zapisi svedoče da se Ivan Kastriot pred smrt zamonašio kao monah Joakim.
Istorijska uloga Đurđa Kastriota Skenderbega svedoči o složenosti i dubini srpske srednjovekovne prošlosti na Balkanu, koju savremena tumačenja često pokušavaju da pojednostave ili prisvoje.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Skenderbeg nije proizvod današnjih političkih narativa, već istorijska ličnost svog vremena, duboko ukorenjena u srpski srednjovekovni prostor i pravoslavnu tradiciju. Pokušaji da se takve ličnosti istrgnu iz konteksta i preoblikuju po savremenim potrebama predstavljaju nasilje nad istorijom. Čuvanje istine o poreklu, ulozi i vremenu u kojem je Skenderbeg delovao nije pitanje politike, već dostojanstva pamćenja. Narod koji ne brani svoje istorijske činjenice, lako ostaje bez sopstvene prošlosti.
Piše: Stefan Stojanović
