Na današnji dan, 16. aprila 1346. godine, u Skoplju je na Vaskrs krunisan Stefan Dušan Nemanjić za cara Srba, Grka i Arbanasa, čime je Srbija dostigla vrhunac svoje moći i postala jedno od najznačajnijih carstava tadašnje Evrope. Ovaj istorijski čin označio je ne samo politički uspon, već i potvrdu državne zrelosti, duhovne snage i kulturnog identiteta srpskog naroda.
Istovremeno je proglašena Srpska patrijaršija sa prvim srpskim patrijarhom Joanikijem. Bio je to period najvećeg ekonomskog, vojnog, političkog i kulturnog uspona srpske feudalne države. Po teritoriji je bila veća nego ikad: sem zemalja ranije srpske kraljevine, obuhvatila je Mačvu, Zahumlje, Albaniju, Epir, Tesaliju, Etoliju i svu Makedoniju izuzev Soluna. Država je počivala na načelu zakonitosti: prema Dušanovom zakoniku zakon je jači i od suprotne volje vladara.
Već kao dečak naučiće da se u jedan pravac moraju usmeriti moć i mudrost. Cilj je, dakle, ništa manje do carigradski tron, carska kruna i magija koju je ona nosila više od hiljadu godina. Biće to cilj koga se neće odreći do samog kraja svog burnog života. Prvi srpski car, Dušan Silni, smatran je za „najboljeg vojnika svoga vremena“. Bio je rođeni pobednik, izuzetna ličnost srpske, ali i evropske istorije.
„Car i samodržac Srbima, Grcima, Bugarima i Arbanasima, visok, prekrasnog izgleda i telesno vrlo lepo građen“, Dušan je bio glasoviti vojskovođa i najmoćniji vladar tadašnje Evrope. Bio je žestokog karaktera, eruptivne prirode, ali je znao i da smireno ostvaruje svoje namere. Umeo je da bude surov, jer je takvo bilo doba u kojem je živeo.
Obrazovan, voleo je luksuz, o čemu svedoče zapisi dubrovačkih i mletačkih trgovaca. Držao je brojnu vojsku, uključujući i najamničke trupe, najbolje koje su se tada mogle naći u Evropi. Njegov život bio je obeležen i teškim iskustvima iz mladosti, uključujući progonstvo u Carigradu.
Prvi srpski car stupa na istorijsku pozornicu 28. juna 1330. godine u bici kod Velbužda, kada njegov otac Stefan Dečanski pobeđuje bugarskog cara Mihaila Šišmana. Ta pobeda postavila je temelje srpske prevlasti na Balkanu i najavila uspon velikog vladara.
Na Vaskrs 1332. godine Dušan se oženio Jelenom, sestrom bugarskog vladara. Njena uloga na dvoru bila je izuzetna – učestvovala je u donošenju važnih odluka i uživala poštovanje kakvo je retko koja vladarka tog doba imala.
Krunisanje za cara 1346. godine u Skoplju bio je najvažniji događaj srednjovekovne srpske i evropske istorije. Srbija je tada uzdignuta na nivo velikih carstava, a Dušan je postao „u Hrista Boga blagoverni car“. Njegov sin Uroš dobio je titulu kralja.
Godine 1349. doneo je čuveni Dušanov zakonik, koji je kasnije dopunjen. Ovaj pravni dokument predstavlja jedno od najznačajnijih dela srpske srednjovekovne kulture i svojevrsni ustav tog vremena. Posebno je poznata odredba da sudije sude po zakonu, a ne po strahu od cara.
Dušan je podigao i svoju zadužbinu – manastir Svetih Arhanđela kod Prizrena, namenjen kao njegova grobnica. Smatra se da je bio među najlepšim građevinama tog vremena.
Ipak, nije uspeo da ostvari svoj najveći cilj – osvajanje Carigrada. Preminuo je 1355. godine pod nejasnim okolnostima. Njegova smrt označila je početak slabljenja carstva.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Car Dušan ostao je upamćen kao jedan od najvećih vladara srpske istorije – simbol snage, reda i državne veličine, čije delo i danas živi u kolektivnom pamćenju naroda.
Piše: Stefan Stojanović
