Šta je to što određuje sudbinu gradova, te čini da neki u sjaju i slavi traju vekovima, neki svoje postojanje imaju zasnovano na smenjivanju uspona i padova, zidanja i rušenja, a neki samo na kratko zasijaju, poput zvezde padalice koja u trenu pokaže svoj sjaj i lepotu, pa nestane? Na jugu Srbije nalazi se mesto u kome se rodio jedan od najvećih rimskih careva, Justinijan I – mesto prema kome je ovaj car gajio posebnu ljubav, a koje je u svojoj slavi postojalo samo 60 godina, što je za istoriju manje nego treptaj oka za čoveka.
Na samo 7 km od Lebana nalazi se arheološki lokalitet Justinijana Prima (Caričin grad), danas jedno od najznačajnijih i najbolje očuvanih ranovizantijskih arheoloških nalazišta.
Gradnju ovog grada pokrenuli su raznovrsni Justinijanovi motivi: lični, crkveni, administrativni i strategijski. Glavni lični motiv bio je da oda počast mestu u kome se rodio, a jedan istoričar beleži da je car želeo da se oduži kraju koji ga je odnegovao. Ovaj vladar je poznat kao duboko verujući i aktivno uključen u Crkvena pitanja, stoga je želeo da ovom mestu oda priznanje i na verskom planu. Justinijan je grad zamislio kao sedište nove arhiepiskopije, čime je želeo da učvrsti hrišćanstvo i sopstveni crkveni uticaj u Iliriku, prenoseći značaj sa Soluna na svoj rodni kraj.
Ova nova prestonica, zamišljena na četiri terase, bila je čudo antičke arhitekture i urbanizma. Sa širokim ulicama popločanim kamenom, forumom, episkopskim dvorom, raskošnim termama sa podnim grejanjem i impresivnim akvaduktom koji je dovodio svežu vodu iz obližnjih izvora, Justinijana Prima je blistala punim sjajem. Njene bazilike i mozaici svedočili su o bogatstvu i civilizacijskom dostignuću VI veka. Car je stvorio funkcionalan i estetski savršen grad.
Međutim, njen sjaj bio je kratkotrajan – umesto vekovnog trajanja, životni vek ovog grada bio je tek nešto više od šest decenija. Nije ga uništila prirodna katastrofa, već prekid vodovoda, ključnog za opstanak, učinjen od strane osvajača. Grad je umesto da se bori, jednostavno napušten, postajući „Atlantida Balkana“. Danas prekriven zemljom i šumom, Caričin grad šapuće priču o prolaznosti ljudskih tvorevina.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Tako nam Justinijana Prima, skromno skrivena u šumama juga Srbije, odgovara na pitanje sa početka. Sudbina gradova nije uvek u vekovnom trajanju, već ponekad u nenametljivoj lekciji o ambiciji, zaboravu i nezaustavljivom toku vremena. Njegove ruševine ne govore samo o sjaju jedne epohe, već i o krhkosti svakog ljudskog dela, pozivajući nas da čuvamo i razumemo priče koje nam zemlja pod nogama priča o našoj prošlosti.
Piše: Petar Nikolajev
