Mala galerija Narodnog muzeja Srbije 19. marta otvara vrata izložbi „Hleba i ribe: 80 vekova Donje Branjevine”. Postavka kustosa Andreja Starovića i Nenada Lončića donosi rezultate istraživanja jednog od najstarijih neolitskih naselja u Evropi, smeštenog kod Deronja, nadomak Odžaka, na samoj obali Dunava. Izložba oživljava svakodnevicu prvih zemljoradnika koji su naseljavali ove prostore pre oko 8.000 godina.
Lokalitet Donja Branjevina otkriven je pre tačno šest decenija, kada su razorne poplave 1965. godine izbacile na površinu ostatke drevne kulture. Ključni trenutak dogodio se zahvaljujući učitelju Sergeju Karmanskom, koji je tokom borbe sa vodenom stihijom prepoznao arheološki značaj tragova između Deronja i Karavukova.
Centralno mesto pripada „Crvenokosoj boginji”, keramičkoj figuri staroj više od 7.500 godina i visokoj skoro 40 centimetara, čiji se original čuva u biblioteci „Branko Radičević” u Odžacima. Specifična figura naglašenih oblina i simbolike plodnosti prepoznatljiva je po dugoj crvenoj kosi, što je čini jedinstvenom na Balkanu.
Ulaskom figurine u stalnu postavku Narodnog muzeja 2019. godine, pokrenut je novi talas istraživanja uz primenu savremenih metoda. Tokom pet sezona, od 2020. do 2025. godine, rekonstruisani su detalji o organizaciji naselja sa popločanim zajedničkim prostorima i zaštitnim šančevima, koji svedoče o razvijenoj privredi utemeljenoj na stočarstvu, ratarstvu i ribolovu.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Nalazi iz Donje Branjevine trajno menjaju sliku o kulturnom identitetu Zapadne Bačke, pozicionirajući čitav region kao jedan od temelja evropske civilizacije. Dragoceni artefakti pružaju novi uvid u kontinuitet života na Dunavu i ostavljaju neizbrisiv trag na arheološkoj mapi Balkana.
Piše: Stefan Bogdanović
