Srpsko vojničko groblje u Bitolju, najveće među desetinama sličnih u okolini, predstavlja večnu kuću hiljada srpskih junaka stradalih u balkanskim i Prvom svetskom ratu. Natpis na kosturnici „Slava hrabro palim junacima za kralja i otadžbinu 1912–1918“ i danas opominje i podseća na veličinu njihove žrtve i cenu slobode.
Ovo mesto neraskidivo je povezano sa epopejom srpske vojske od povlačenja preko Albanije, oporavka na Krfu, do proboja Solunskog fronta. Bitke na Gorničevu i Kajmakčalanu 1916. godine donele su prve velike pobede, a ubrzo potom i oslobođenje Bitolja, koji je postao jedina slobodna teritorija tadašnje Srbije.
Na prostoru od planine Nidže do Bitolja rasute su kosti srpskih vojnika. Procene govore o više od 30 hiljada stradalih, sahranjenih na čak 74 groblja. Najveće među njima upravo je groblje u Bitolju, gde počivaju i oni koji su pali u borbama i oni koji su podlegli ranama u bolnicama.
Ulaskom kroz obnovljenu kapiju, pogled se pruža na stotine krstova poređanih duž aleja. Na vrhu groblja nalazi se kosturnica sa posmrtnim ostacima 1321 vojnika, iako se veruje da je broj sahranjenih znatno veći. Na krstovima, međutim, umesto imena stoje brojevi, tihi znak zaborava koji traži ispravku.
Groblje danas održavaju malobrojni Srbi u Bitolju, članovi srpsko-makedonskog društva i planinari. Postoji nada da bi se u arhivima mogli pronaći podaci o sahranjenima, kako bi njihova imena konačno bila vraćena.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Iako je Zejtinlik u Solunu ostao glavno savezničko groblje, Bitolj zauzima drugo mesto po značaju i broju stradalih. Zato je dužnost današnjih naraštaja da čuvaju sećanje na ove junake i da im odaju poštovanje kakvo zaslužuju, jer su upravo oni položili temelje slobode.
Piše: Stefan Stojanović
