Lazar Mutap-Čačanin, rođen kao Lazar Ćušajić u selu Buđevo kod Sjenice, bio je jedan od istaknutih vojvoda Prvog srpskog ustanka, poznat po svojoj surovoj naravi, ličnoj hrabrosti i tragičnoj sudbini. Kao Moravski vojvoda, ostavio je dubok trag u borbama protiv Osmanlija, a njegov život i smrt utkali su se u narodno pamćenje kao primer nepokolebljive borbe za slobodu.
Na samom početku ustanka 1804. godine, Lazar je sa bratom izvršio krvavu osvetu nad poturčenim zapovednikom Ganićem i njegovim ljudima, koji su prenoćili u njegovoj kući. U strahu od odmazde, napušta rodni kraj i naseljava se u Prislanici kod Čačka, po čemu dobija nadimak Čačanin, iako poreklom nije iz tog kraja. Njegov brat kasnije prelazi u islam i postaje ozloglašen po zločinima nad Srbima.
Pre ustanka, Mutap se bavio mutavdžijskim zanatom, po čemu je i dobio prezime. Opisan je kao čovek srednjeg rasta, tamne puti i vatrenog temperamenta, sklon strogom kažnjavanju svojih vojnika, zbog čega nije bio omiljen među njima, ali je bio cenjen kao borac.
U borbama kod Čačka 1815. godine, nakon sukoba na Ljubiću u kojem je poginuo Tanasko Rajić, Mutap učestvuje u odlučujućim borbama protiv Turaka. Tokom napada na utvrđenja oko čačanske džamije, njegova vojska je bila nadmoćna, ali dolazi do preokreta kada turske snage iz pozadine zatvaraju obruč. Teško ranjen, Mutap se povlači u Prislanicu, a zatim u Gornju Trepču, gde ubrzo umire od zadobijenih rana.
Najpre je sahranjen u Gornjoj Trepči, da bi kasnije njegovi posmrtni ostaci bili preneti u manastir Vujan, gde se i danas čuva njegov vojvodski barjak.
Pogled redakcije portala Srpski ugao
Nakon oslobođenja Čačka, ustanici su krenuli u poteru za turskom vojskom prema Novopazarskom sandžaku. Na planini Jelici mnogi su stradali, a preostale su dokrajčili starovlaški hajduci. Na zboru koji je usledio, hajduci su istakli da su osvetili smrt vojvode Lazara Mutapa, čime je njegova žrtva dobila mesto u narodnoj pravdi i istorijskom pamćenju.
Piše: Stefan Stojanović
