Dok se sa auto-puta skreće prema starom Elbasanu, na samo desetak minuta od Tirane, beli zidovi manastira Svetog Jovana Vladimira izranjaju među maslinjacima kao tihi svedok vekova. Tu počivaju mošti svetitelja čiji se kult vekovima prenosi na tri jezika – srpskom, albanskom i grčkom. Ovo je svedočanstvo o čitavom zaboravljenom sloju srpskog duhovnog i kulturnog nasleđa koje i dalje živi u Albaniji uprkos decenijama asimilacije i zaborava matične zemlje.
U srednjem veku severna Albanija sa Skadrom kao prestonicom Zete, bila je deo srpske države od Duklje preko Nemanjića do Cara Dušana. Srpski vladari i doseljenici ostavili su za sobom gustu mrežu pravoslavnih hramova. Jedan od najznačajnijih je manastir Svetog Srđa i Vaha na Bojani, zadužbina kraljice Jelene Anžujiske, gde su sahranjivani vladari Zete. Danas su ostale samo ruševine, ali i one svedoče o snažnom srpskom uticaju.
Danas se srpski tragovi najbolje vide u Vraki kod Skadra, gde hram Svete Trojice još uvek služi liturgiju na srpskom. Porodice čuvaju srpska prezimena, krsnu slavu i veze sa Crnom Gorom. Otac Irinej Gega priča kako su i u vreme Envera Hodže lokalni Albanci krišom čuvali svetinju. Iako procene govore o 10.000 do 40.000 ljudi srpskog porekla, zvanični popisi ih jedva beleže.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Ovi spomenici i ljudi koji ih čuvaju nisu tuđa priča. Oni su deo naše zajedničke duše i istorije. Srbija ne sme da ih zaboravi. Vreme je da se ova zaboravljena srpska nasleđa u Albaniji stave na mapu naše kulturne i duhovne baštine i da im se pruži zaslužena pažnja i podrška. Napominjemo da je to što malo znamo o našim svetinjama u Albaniji i kulturno-istorijskom nasleđu, prvenstveno leži na državi Albaniji, koja po svaku cenu falsifikuje istoriju i progoni sve srpsko.
Piše: Nina Stojanović
