Mladi iz generacija Z, rođeni između 1997. i 2012. godine – sve češće se nalaze u središtu kulturnih i identitetskih rasprava, koje se tiču naglog rasta, ali i brzog pada, poistovećivanja sa trans i nonbinarnim identitetima među mladima u zapadnim zemljama. Ovo otvara pitanje da li je reč o trajnoj društvenoj promeni ili prolaznom trendu podstaknutim društvenim mrežama. Uticaj društvenih mreža na generaciju Z bio je vidljiv i tokom protesta i blokada u našoj zemlji, kada su mladi zbog fotografije na društvenim mrežama učestvovali u rušenju i destabilizaciji države.
Prema analizama zapadnih istraživača, u Sjedinjenim Američkim Državama broj studenata koji su se izjašnjavali kao nonbinarni značajno je opao u periodu od 2023. do 2025. godine. Slični podaci dolaze i iz Velike Britanije i Švajcarske, gde je broj konsultacija u klinikama za decu i adolescente zbog rodne inkongruencije dostigao vrhunac tokom pandemije, da bi potom opao za više od 50%. Ovi trendovi ukazuju da je deo identitetskog talasa bio vezan za specifičan društveni i digitalni kontekst, pre svega pojačanu prisutnost društvenih mreža tokom perioda izolacije.
Generacija Z je prva generacija koja je odrastala uz stalni pritisak algoritama. Platforme poput TikToka i Instagrama ne oblikuju samo potrošačke navike, već i način na koji mladi razmišljaju o sebi. Identiteti se često usvajaju i odbacuju istom brzinom kao i viralni izazovi – od „digitalnog detoksa“ i povratka analognom životu, do novih, neformalnih generacijskih etiketa koje nemaju sociološko utemeljenje. Kritičari ovakvih pojava upozoravaju da se iza hiperfokusa na identitet često krije pokušaj da se pronađe smisao u svetu bez stabilnih oslonaca.
Mladi u Srbiji, kao i njihovi vršnjaci na Zapadu, nisu imuni na globalne trendove i oni ih često prihvataju i prenose, bez šireg razumevanja društvenog i kulturnog konteksta iz kog potiču, a identitetski eksperimenti neretko postaju zamena za ozbiljnije suočavanje sa realnim izazovima.
Sklonost Generacije Z ka trendovima postala je vidljiva i u političkoj sferi. Tokom 2025. godine, mladi u Srbiji su masovno učestvovali u protestima koji su navodno započeti povodom tragičnih događaja, ali je brzo postalo očigledno da nose šire političke konotacije. Društvene mreže su i ovde imale ključnu ulogu – mobilizacija je bila brza, ali često bez jasne artikulacije ciljeva. Kao i u identitetskim pitanjima, pripadnost „pokretu“ za mnoge je bila važnija od razumevanja njegovih posledica, pa su tako mladi ljudi uzeli učešće u rušenju sopstvene države.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Generacija Z je problem sama po sebi i ogledalo vremena u kojem odrasta. Umesto da se energija mladih rasipa na prolazne ideološke i identitetske mode, vreme je da se fokus vrati na obrazovanje, odgovornost i dugoročne ciljeve. Bez toga, mladi ostaju laka meta manipulacija – bilo kulturnih, bilo političkih, a čitavo društvo plaća cenu.
Piše: Nina Stojanović
